D витамины нәрсә ул?
Бу - ультрафиолет В (UVB) нурланышына дучар булганда, нигездә тире аша синтезлана торган майда эри торган витамин. Ул сөяк сәламәтлегендә, иммун системасында һәм кальций метаболизмында мөһим роль уйный.
Ультрафиолет нурлары һәм D витамины арасындагы бәйләнеш
UVB нурлары D витамины синтезының төп чыганагы булып тора.
Тире UVB нурларына дучар булгач, холестерин прекурсорлары аша D3 витаминын (холекальциферол) җитештерә ала.
1. UVB нурлары D витамины синтезын стимуллаштыра
Тиредә 7-дегидрохолестерин дип аталган холестерин туындысы бар.
UVB нурланышына дучар булганда (дулкын озынлыгы 290–315 нм), бу кушылма превитамин D га әйләнә₃, аннары ул термик рәвештә D витаминына изомерлаша₃(холекальциферол).
D витамины₃бавырга һәм бөерләргә күчерелә, анда ул үзенең актив формасына, кальцитриолга (1,25-дигидроксивитамин D) әйләнә.
2. D витамины җитештерүгә тәэсир итүче факторлар
Тире пигментациясе: Караңгырак тире (меланин югарырак) UVB сеңүен киметә, шуңа күрә кояшта озаграк тору кирәк.
Киңлек һәм ел фасылы: Кышын һәм югарырак киңлекләрдә UVB интенсивлыгы түбәнрәк, бу D витамины синтезын киметә.
Көн вакыты: Көндезге кояш (10:00)–3:00) UVB нурларына иң көчле тәэсир итә.
Яшь: Өлкән яшьтәге кешеләрдә тире нечкә булу сәбәпле, D витамины азрак җитештерелә.
Кояштан саклаучы крем куллану: SPF 30+ UVB нурларының якынча 95% ын блоклый ала, D витамины синтезын киметә.
3. D витаминының файдасы
Сөяк сәламәтлеге: Кальцийның сеңүен яхшырта, рахит (балалар өчен) һәм остеомаляция (өлкәннәр өчен) авыруларын булдырмый.
Мия функциясе: Иммун көйләүне хуплый һәм инфекция куркынычын киметергә мөмкин.
Кәефне көйләү: Серотонин җитештерү белән бәйле, психик сәламәтлекне яхшыртырга мөмкин.
4. Артык ультрафиолет нурланышы куркынычлары
Тирегә зыян килү: Ультрафиолет нурлары кояшта пешүгә, вакытыннан алда картаюга һәм ДНК мутацияләренә китерә.
Тире яман шеше: Озак вакыт ультрафиолет нурланышына дучар булу меланома һәм меланома булмаган тире яман шешләре куркынычын арттыра.
D витаминының токсиклыгы: D витаминының артык күп булуы (гадәттә кояш нурларыннан түгел, ә өстәмәләрдән) гиперкальциемиягә китерергә мөмкин.
5. Кояш нурлары һәм куркынычсызлык балансын саклау
Кыска, еш тәэсир итү: 10–Көндезге кояшта 30 минут (куллар/аяклар ачык, кояштан саклаучы крем кулланмагыз) 2–Атнага 3 тапкыр D витамины синтезы өчен еш кына җитә (тире төренә һәм урнашуына карап үзгәрә).
Азык чыганаклары: Майлы балык (лосось, скумбрия), байытылган сөт продуктлары һәм өстәмәләр бу дәрәҗәне сакларга ярдәм итә.
Саклау: Тирегә зыян китермәсен өчен, беренче тапкыр кояштан саклаучы крем кулланыгыз.
Солярий аппаратларында бу функция бармы?
Күпчелек коммерция солярийлары UVB урынына UVA куллана. UVA тирәнрәк үтеп керә, ләкин D витамины синтезында бернинди роль дә уйнамый диярлек.
Тикшеренүләр күрсәткәнчә, хәтта аз күләмдә UVB булганда да, аның дозасы табигый кояш нурларыннан алынган дозадан күпкә югарырак һәм тирегә потенциаль зыян китерә.
Куркынычсызрак альтернативалар:
Кояшта булу: көн саен биткә һәм кулларга 10–15 минут кояшта булу.
Диета: балык, йомырка сарысы һәм ныгытылган сөт.
Өстәмәләр: D3 витамины өстәмәләрен табиб күзәтүе астында кабул итәргә кирәк.