Түбән дәрәҗәдәге лазерлар һәм светодиодлар рәвешендәге авыз куышлыгы яктылык терапиясе стоматологиядә дистә еллар дәвамында кулланыла. Авыз куышлыгы сәламәтлегенең иң яхшы өйрәнелгән тармакларының берсе буларак, онлайн тиз эзләү (2016 елга) дөньяның төрле илләреннән меңләгән тикшеренүләрне таба, ә ел саен йөзләгән тикшеренүләр күбрәк.
Бу өлкәдәге тикшеренүләрнең сыйфаты төрлечә, башлангыч сынаулардан алып икеләтә сукыр плацебо-контрольле тикшеренүләргә кадәр. Фәнни тикшеренүләрнең киң колачына һәм клиник кулланылышның киң таралуына карамастан, авыз куышлыгы проблемалары өчен өйдә яктылык терапиясе әлегә киң таралмаган, моның төрле сәбәпләре бар. Кешеләр өйдә авыз куышлыгы яктылык терапиясен ясый башларга тиешме?
Авыз куышлыгы гигиенасы: кызыл яктылык терапиясен теш чистарту белән чагыштырып буламы?
Әдәбиятты тикшерү нәтиҗәсендә иң гаҗәпләндергеч ачышларның берсе - билгеле бер дулкын озынлыкларындагы яктылык терапиясе авыз куышлыгындагы бактерияләр санын һәм биофильмнарны киметә. Кайбер очракларда, ләкин барлык очракларда да түгел, гадәти теш чистарту/авыз чайкату белән чагыштырганда күбрәк дәрәҗәдә.
Бу өлкәдә үткәрелгән тикшеренүләр, гадәттә, теш кариесында / кариеста иң еш катнашкан бактерияләргә (стрептококклар, лактобациллалар) һәм теш инфекцияләренә (энтерококклар - абсцесслар, тамыр каналы инфекцияләре һәм башкалар белән бәйле бактерияләр төре) юнәлтелгән. Кызыл яктылык (яки инфракызыл, 600-1000 нм диапазон) хәтта ак яки капланган тел проблемаларын хәл итәргә ярдәм итә кебек, алар берничә сәбәп, шул исәптән чүпрә һәм бактерияләр аркасында килеп чыгарга мөмкин.
Бу өлкәдәге бактерияләрне өйрәнү әле башлангыч булса да, дәлилләр кызыклы. Тәннең башка өлкәләрендәге тикшеренүләр дә кызыл яктылыкның инфекцияләрне булдырмауда бу функциясен күрсәтә. Авыз куышлыгы гигиенасы тәртибенә кызыл яктылык терапиясен өстәргә вакыт җиттеме?
Теш сизгерлеге: кызыл ут ярдәм итә аламы?
Тешнең сизгер булуы стресс тудыра һәм тормыш сыйфатын турыдан-туры киметә - авыручы кеше туңдырма һәм кофе кебек ризыклардан ләззәт ала алмый. Хәтта авыз аша сулау да авырту китерергә мөмкин. Авыручы кешеләрнең күбесендә салкынга сизгерлек бар, ләкин азчылыкта кайнарга сизгерлек бар, бу гадәттә җитдирәк.
Сигез тешләрне (ягъни дентин гиперсизгерлеген) кызыл һәм инфракызыл яктылык белән дәвалау буенча дистәләгән тикшеренүләр бар, һәм алар кызыклы нәтиҗәләргә китерә. Башта тикшеренүчеләр моның белән кызыксынганнарының сәбәбе шунда: тешләрнең эмаль катламыннан аермалы буларак, дентин катламы чынлыкта дентиногенез дип аталган процесс аша гомер буе яңара. Кайберәүләр кызыл яктылыкның бу процессның тизлеген дә, нәтиҗәлелеген дә яхшырта алуы, дентиногенез өчен җаваплы тешләрдәге күзәнәкләрдә - одонтобластларда - метаболизмны яхшыртуга ярдәм итүе турында уйлый.
Дентин җитештерүне тоткарлый торган яки комачаулый торган пломба яки чит әйбер булмаса, сизгер тешләр белән көрәштә кызыл ут белән дәвалау кызыклы әйбер булып тора.
Теш авыртуы: гадәти авыртуны баса торган дарулар белән чагыштырырлык кызыл утмы?
Кызыл яктылык терапиясе авырту проблемаларын дәвалау өчен яхшы өйрәнелгән. Бу тешләр өчен дә, тәннең башка урыннарындагы кебек үк, дөрес. Чынлыкта, стоматологлар клиникаларда нәкъ менә шушы максат өчен түбән көчәнешле лазерлар кулланалар.
Бу фикерне яклаучылар яктылыкның авырту симптомнарын гына бетермәвен раслыйлар, чөнки ул чынлыкта авырту сәбәбен дәвалауда төрле дәрәҗәләрдә ярдәм итә (инде әйтелгәнчә - бактерияләрне үтерергә һәм тешләрне торгызуга ярдәм итә һ.б.).
Теш брекетлары: авыз куышлыгы өчен яктылык терапиясе файдалымы?
Авыз куышлыгы яктылык терапиясе өлкәсендәге тикшеренүләрнең күпчелеге ортодонтиягә багышланган. Тикшеренүчеләрнең моңа кызыксынуы гаҗәп түгел, чөнки кызыл яктылык кулланылганда брекетлы кешеләрдә теш хәрәкәте тизлеге артырга мөмкин дигән дәлилләр бар. Бу тиешле яктылык терапиясе җайланмасын куллану белән сез брекетлардан күпкә тизрәк котыла һәм ризыктан һәм тормыштан ләззәт ала аласыз дигәнне аңлата.
Югарыда әйтелгәнчә, тиешле җайланмадан кызыл яктылык авыртуны киметергә ярдәм итә ала, бу ортодонтик дәвалауның иң мөһим һәм еш очрый торган ян эффекты. Брекетлар киюче һәркемнең диярлек көн саен авызында уртача һәм көчле авырту була. Бу аларның ашарга әзерләнгән ризыкларына тискәре йогынты ясый ала һәм ибупрофен һәм парацетамол кебек традицион авыртуны баса торган даруларга бәйлелеккә китерергә мөмкин. Яктылык терапиясе - брекетлардан килгән авыртуны киметүгә ярдәм итә торган кызыклы һәм еш кабул ителмәгән идея.
Тешләр, уртлар һәм сөякләр зыяны: кызыл ут белән савыгу мөмкинлеге яхшыракмы?
Тешләргә, уртларга, бәйләвечләргә һәм аларны тотып торучы сөякләргә зыян китерү төрле сәбәпләр аркасында килеп чыгарга мөмкин, шул исәптән табигый черү, физик травма, урт авырулары һәм имплантация операциясе. Без югарыда кызыл яктылыкның тешләрнең дентин катламын дәвалау мөмкинлеге турында сөйләштек, ләкин ул шулай ук авыз куышлыгының башка өлкәләре өчен дә өметле булуын күрсәтте.
Кызыл яктылыкның яраларның төзәлүен тизләтү һәм уртларда ялкынсынуны киметү мөмкинлеген берничә тикшеренү тикшерә. Кайбер тикшеренүләр хәтта хирургия кирәк булмыйча пародонт сөякләрен ныгыту мөмкинлеген дә карый. Чынлыкта, кызыл һәм инфракызыл яктылык тәннең башка урыннарында сөяк тыгызлыгын яхшырту өчен яхшы өйрәнелгән (сөяк синтезы өчен җаваплы булган остеобласт күзәнәкләре белән үзара бәйләнештә булу сәбәпле).
Яктылык терапиясен аңлатучы төп гипотеза, нәтиҗәдә, ул күзәнәк АТФ дәрәҗәсенең югарырак булуына китерә, остеобластларга үзләренең махсуслаштырылган төп функцияләрен (коллаген матрицасын төзү һәм аны сөяк минералы белән тутыру) башкарырга мөмкинлек бирә дип белдерә.
Кызыл ут организмда ничек эшли?
Әгәр сез механизмын белмәсәгез, яктылык терапиясенең барлык авыз куышлыгы сәламәтлек проблемаларын диярлек дәвалау өчен өйрәнелүе сәер тоелырга мөмкин. Кызыл һәм якын инфракызыл яктылык, нигездә, күзәнәкләрнең митохондрияләренә тәэсир итә, бу энергия (АТФ) җитештерүне арттыра дип санала. Митохондрияләре булган теләсә нинди күзәнәк, теория буенча, тиешле яктылык терапиясеннән файда күрәчәк.
Энергия җитештерү тормыш һәм күзәнәкләрнең структурасы/функциясе өчен нигез булып тора. Аерым алганда, кызыл яктылык фотодиссоциациясе митохондрия эчендәге цитохром с оксидаза метаболизмы молекулаларыннан азот оксидын чыгара.Азот оксиды - "стресс гормоны", чөнки ул энергия җитештерүне чикли - кызыл яктылык бу йогынтыны юкка чыгара.
Кызыл яктылыкның башка дәрәҗәләрдә дә эшли дип санала, мәсәлән, күзәнәк цитоплазмасының өслек киеренкелеген яхшырту, аз күләмдә реактив кислород төрләрен (ROS) бүлеп чыгару һ.б., ләкин беренчесе - азот оксидын ингибирлау аша АТФ җитештерүне арттыру.
Ораль яктылык терапиясе өчен идеаль яктылык?
Төрле дулкын озынлыклары нәтиҗәле булуы күрсәтелде, шул исәптән 630 нм, 685 нм, 810 нм, 830 нм һ.б. Берничә тикшеренү лазерларны LED белән чагыштыра, алар авыз куышлыгы сәламәтлеге өчен бертигез (һәм кайбер очракларда яхшырак) нәтиҗәләр күрсәтәләр. LEDлар күпкә арзанрак, чөнки алар өйдә куллану өчен арзан.
Авыз аша яктылык терапиясенең төп таләпе - яктылыкның яңак тукымаларына, аннары уртларга, эмальгә һәм сөякләргә үтеп керү сәләте. Тире һәм өслек тукымалары керүче яктылыкның 90-95% ын блоклый. Шуңа күрә светодиодлар өчен көчлерәк яктылык чыганаклары кирәк. Зәгыйфь яктылык җайланмалары өслек проблемаларына гына тәэсир итәчәк; тирәнрәк инфекцияләрне бетерә, уртларны, сөякләрне һәм азу тешләренә барып җитү авыррак булган азу тешләрне дәвалый алмаячак.
Әгәр яктылык сезнең уч астына ниндидер дәрәҗәдә үтеп керә алса, ул яңакларыгызга үтеп керү өчен яраклы булачак. Инфракызыл яктылык кызыл яктылыкка караганда бераз зуррак тирәнлеккә үтеп керә, гәрчә яктылыкның көче һәрвакыт үтеп керүдә төп фактор булып тора.
Шуңа күрә концентрацияләнгән чыганактан (50 – 200 мВт/см² яки аннан да күбрәк куәт тыгызлыгы) кызыл/инфракызыл LED яктылык куллану урынлы булыр иде. Түбәнрәк куәтле җайланмалар кулланылырга мөмкин, ләкин нәтиҗәле куллану вакыты экспоненциаль рәвештә озаграк булыр иде.
Нәтиҗә
Кызыл яки инфракызыл яктылыктеш һәм уртның төрле өлешләре, шулай ук бактерияләр саны өйрәнелә.
Тиешле дулкын озынлыклары 600-1000 нм.
Светодиодлар һәм лазерлар тикшеренүләрдә расланган.
Яктылык терапиясе түбәндәге очракларда игътибарга лаек: тешләргә сизгерлек, теш авыртуы, инфекцияләр, гомумән, авыз куышлыгы гигиенасы, теш/уртак җәрәхәте...
Брекетлар кигән кешеләр, һичшиксез, кайбер тикшеренүләр белән кызыксыныр иде.
Кызыл һәм инфракызыл светодиодлар авыз куышлыгы өчен яктылык терапиясе буларак өйрәнелә. Яңак/уртакларга үтеп керү өчен көчлерәк яктылык кирәк.