Солярийлар (солярийлар) ультрафиолет (УФ) нурланышын чыгара, нигездә, УФА (315–400 нм) һәм азрак дәрәҗәдә УФВ (280–315 нм) рәвешендә. Табигый кояш нурлары ике төр нурланышның да баланслы күләмен үз эченә алса да, солярий җиһазлары гадәттә югарырак дәрәҗәдә УФА чыгара, бу тирегә һәм гомуми сәламәтлеккә төрле биологик йогынты ясый ала. Бу мәкаләдә солярий кабиналарыннан УФА һәм УФВ нурланышларының медицина һәм дерматологик йогынтысы тикшерелә.
1. UVA һәм UVB: Төп аермалар
| Характеристик | UVA (Озын дулкын) | UVB (Кыска дулкынлы) |
|---|---|---|
| Үтеп керү тирәнлеге | Тирән (дерма) | Өслек (эпидермис) |
| Затлы кояш нурлары эффекты | Тиз арада (оксидлашучан) | Кичектерелгән (меланин стимуллаштыручы) |
| D витамины синтезы | Минималь яки бөтенләй юк | Беренчел чыганак |
| ДНК зыян механизмы | Туры булмаган (ROS генерациясе) | Туры (тимин димерлары) |
| Канцерогенлык | Меланома белән бәйле | Яссы күзәнәкле карцинома (SCC) белән бәйле |
| Иммуносупрессия | Көчле (системалы) | Уртача (локальләштерелгән) |
2. Солярий аппаратларында UVAның медицина йогынтысы
A. Тире картаюы (фотокартаю):
UVA дермага тирән үтеп керә, реактив кислород төрләре (ROS) аша коллаген һәм эластинны тарката.
Бу җыерчыкларга, тиренең тиресе кабыгына һәм кояш эластозына (вакытыннан алда картаю) китерә.
B. Иммунитетны басу:
UVA Лангерганс күзәнәкләренең функциясен үзгәртә, шуның белән тире иммунитетын киметә.
Бу тире инфекцияләренә (мәсәлән, HPV һәм герпес) бирешүчәнлекне арттыра һәм вакцинага җавапны киметергә мөмкин.
C. Меланома куркынычы
UVA ДНКның оксидлашучан зарарлануына китерә, бу исә яман шешле меланомага (тире яман шешенең иң үлемечле төре) китерә.
Тикшеренүләр күрсәткәнчә, солярийлар кулланучы кешеләрдә меланома үсеш куркынычы 59% ка югарырак (JAMA Dermatology, 2014).
D. D витамины җитештерүнең әһәмиятле булмавы
UVB-дан аермалы буларак, UVA 7-дегидрохолестеринны D₃ витаминына әйләндерми, димәк, солярийлар D витаминын синтезлау өчен нәтиҗәсез.
3. Солярий аппаратларында UVB-ның медицина йогынтысы
A. Кояш пешүе һәм ДНК зыяны
UVB туры ДНК мутацияләренә (тимин димерлары) китерә, бу исә яссы күзәнәкле карцинома (SCC) һәм базаль күзәнәкле карцинома (BCC) куркынычын арттыра.
UVB нурлары белән солярийлар кызаруга (кояш пешүенә) китерә.
B. D витамины синтезы (солярийларда чикләнгән)
UVB D₃ витамины җитештерү өчен кирәк булса да, күпчелек солярий аппаратлары пешү куркынычын киметү өчен UVB тәэсирен минимальләштерә, бу исә аларны бу максат өчен нәтиҗәсез итә.
C. Локаль иммун супрессиясе
UVB тиредә антиген тәкъдим итүче күзәнәкләр санын киметә, ләкин UVAга караганда системалы иммуносупрессияне киметә.
Ультрафиолет нурларыннан зыянны ничек бетерергә:
Саклаучы кояш күзлекләрен киегез
UVA/UVB саклагычлы кояштан саклаучы крем кулланыгыз.
Түбән радиацияле җиһазлар сайлагыз.